မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး - အလယ်အလတ်လမ်းစဉ် (မဇ္ဈိမပဋိပဒါ) နိဗ္ဗာန်သို့
စာရေးသူ: ဗုဒ္ဓ၂၄
ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်မြတ်ကြီး ဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် အဆုံးအမများအနက် အလွန်အရေးကြီးဆုံးနှင့် အခြေခံကျဆုံးသော တရားတော်မှာ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးခေါ် မဇ္ဈိမပဋိပဒါတရားတော် ဖြစ်ပါသည်။ ဤတရားတော်သည် ဒုက္ခခပ်သိမ်းကို အဆုံးတိုင် ငြိမ်းအေးစေရန် သွားရောက်ရာလမ်းကြောင်း ဖြစ်ပြီး အလယ်အလတ်လမ်းစဉ်ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုပါသည်။ လူသားတိုင်း၏ ဘဝခရီးလမ်းတွင် ကြုံတွေ့ရသော စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ၊ စိတ်ဒုက္ခများမှ လွတ်မြောက်ရန် အကောင်းဆုံးသော လမ်းစဉ်ကို ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးက လမ်းညွှန်ပေးပါသည်။
၁. မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးနှင့် မဇ္ဈိမပဋိပဒါ၏ အဓိပ္ပာယ်
မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး ဆိုသည်မှာ သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်၍ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်မြတ်တရား ရှစ်မျိုးကို ဆိုလိုပါသည်။ ယင်းတို့မှာ:
- ၁. သမ္မာဒိဋ္ဌိ - ကောင်းစွာ မြင်ခြင်း (မှန်ကန်သော အမြင်)
- ၂. သမ္မာသင်္ကပ္ပ - ကောင်းစွာ ကြံခြင်း (မှန်ကန်သော အကြံအစည်)
- ၃. သမ္မာဝါစာ - ကောင်းစွာ ပြောခြင်း (မှန်ကန်သော စကား)
- ၄. သမ္မာကမ္မန္တ - ကောင်းစွာ ပြုလုပ်ခြင်း (မှန်ကန်သော အလုပ်အကိုင်)
- ၅. သမ္မာအာဇီဝ - ကောင်းစွာ အသက်မွေးခြင်း (မှန်ကန်သော အသက်မွေးမှု)
- ၆. သမ္မာဝါယမ - ကောင်းစွာ အားထုတ်ခြင်း (မှန်ကန်သော လုံ့လ)
- ၇. သမ္မာသတိ - ကောင်းစွာ အောက်မေ့ခြင်း (မှန်ကန်သော အမှတ်ရခြင်း)
- ၈. သမ္မာသမာဓိ - ကောင်းစွာ စိတ်ကို ကြည့်ရှု့ခြင်း (မှန်ကန်သော သမာဓိ)
မဇ္ဈိမပဋိပဒါ ဆိုသည်မှာ 'အလယ်အလတ်လမ်းစဉ်' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပါသည်။ ယင်းမှာ ကာမဂုဏ်ကို အလွန်အကျွံ စွဲလမ်းခြင်း (ကလျာဏမေတ္တ) နှင့် ကိုယ်ကို ဆင်းရဲအောင် ပြုကျင့်ခြင်း (အัตတကိလမထ) ဟူသော နှစ်ဖက်စလုံးသော အစွန်းရောက် အကျင့်များကို ရှောင်ကြဉ်၍ အလယ်အလတ်ဖြစ်သော မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးလမ်းစဉ်ကို ကျင့်သုံးခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။ ဤလမ်းစဉ်သည် ဘဝကို အလွန်အကျွံ မစွဲလမ်းသလို၊ ဘဝကို အလွန်အကျွံ စွန့်လွှတ်ခြင်းမျိုးလည်း မဟုတ်ဘဲ အလယ်အလတ်၊ မျှတသော နည်းလမ်းကို လိုက်နာခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
၂. သမ္မာဒိဋ္ဌိ — ကောင်းစွာ မြင်ခြင်း (မှန်ကန်သော အမြင်)
သမ္မာဒိဋ္ဌိသည် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး၏ အစွမ်းအစ ဖြစ်သည်။ ဤအရာသည် အမှန်တရားကို သိမြင်နားလည်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ မည်သို့ နားလည်သနည်းဆိုလျှင်၊ ကမ္မဝါဒ (ကံ၏ အကျိုး) ကို နားလည်ခြင်း၊ သစ္စာလေးပါးကို နားလည်ခြင်း၊ ဘဝလောက၏ အမှန်တရားကို နားလည်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
- ကံနှင့်အကျိုး: ကောင်းသော အကျင့်သည် ကောင်းသော အကျိုးကို ပေးစွမ်းမည်၊ ဆိုးသော အကျင့်သည် ဆိုးသော အကျိုးကို ပေးစွမ်းမည်ဟူသော ယုံကြည်ချက်။ မိမိ၏ ကံသည် မိမိ၏ အနာဂတ်ကို ဖန်တီးပေးမည်ဟူသော နားလည်မှု။
- သစ္စာလေးပါး: ဒုက္ခ၊ ဒုက္ခ၏ အကြောင်း (သမုဒယ)، ဒုက္ခ၏ ချုပ်ငြိမ်းရာ (နိရောဓ)، ဒုက္ခ ချုပ်ငြိမ်းရာသို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့် (မဂ္ဂ) တို့ကို သိမြင်ခြင်း။
- လောကအမြင်: မွေးဖွားခြင်း၊ အိုမင်းခြင်း၊ နာကျင်ခြင်း၊ သေဆုံးခြင်းတို့သည် မလွဲမသွေ ကြုံတွေ့ရမည့် ဘဝ၏ သဘာဝတရားများ ဖြစ်သည်ကို နားလည်ခြင်း။ အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့သည် အနိစ္စ (မမြဲခြင်း)، ဒုက္ခ (ဆင်းရဲခြင်း)، အနတ္တ (အတ္တမရှိခြင်း) တို့ ဖြစ်သည်ကို သိမြင်ခြင်း။
မှန်ကန်သော အမြင်ရှိခြင်းသည် အမှားအမှန်ကို ခွဲခြားသိမြင်စေပြီး မှားယွင်းသော လမ်းစဉ်များမှ ကင်းဝေးစေပါသည်။
၃. သမ္မာသင်္ကပ္ပ — ကောင်းစွာ ကြံခြင်း (မှန်ကန်သော အကြံအစည်)
သမ္မာသင်္ကပ္ပသည် စိတ်၏ အကြံအစည်နှင့် ပတ်သက်သည်။ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး၌ သမ္မာသင်္ကပ္ပသည် အောက်ပါအတိုင်း သုံးမျိုးရှိသည်။
- ကမ္မနိဿတ သင်္ကပ္ပ: လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ကင်းသော အကြံအစည်။
- အဗျာပါဒ သင်္ကပ္ပ: သူတစ်ပါးကို ဆင်းရဲဒုက္ခ မပေးလိုသော၊ မေတ္တာစိတ်ဖြင့် ကြံစည်ခြင်း။
- အဟိံသ သင်္ကပ္ပ: သူတစ်ပါးကို မညှင်းဆဲ၊ မထိခိုက်စေလိုသော အကြံအစည်။
ဤအကြံအစည်များသည် မိမိနှင့် သူတစ်ပါး၏ စိတ်ကို ချမ်းသာစေပြီး ငြိမ်းချမ်းသော ဘဝကို တည်ဆောက်ရန် အထောက်အကူပြုပါသည်။
၄. သမ္မာဝါစာ — ကောင်းစွာ ပြောခြင်း (မှန်ကန်သော စကား)
သမ္မာဝါစာသည် လူတို့၏ ဆက်သွယ်ပြောဆိုဆက်ဆံရေးနှင့် ပတ်သက်သည်။ မှန်ကန်သော စကားဟူသည် အောက်ပါအတိုင်း လေးမျိုးရှိသည်။
- မုသာဝါဒ ကင်းခြင်း: မဟုတ်မမှန်သော စကား၊ လိမ်ညာသော စကားကို မပြောဆိုခြင်း။
- ပိသุณဝါစာ ကင်းခြင်း: သူတစ်ပါးကို ကုန်းတိုက်သော စကား၊ အချင်းချင်း သင့်မြတ်ရေးကို ပျက်စေသော စကားကို မပြောဆိုခြင်း။
- ဖရုသဝါစာ ကင်းခြင်း: ကြမ်းတမ်းသော စကား၊ စိတ်နာကျင်စေသော စကား၊ နားခါးသော စကားကို မပြောဆိုခြင်း။
- သမ gepubliceerdဝါစာ ကင်းခြင်း: အနတ္တမဟုတ်သော၊ အကျိုးမရှိသော၊ အချိန်မတန်ဘဲ ပြောဆိုသော စကားကို မပြောဆိုခြင်း။
အကျဉ်းချုပ်ဆိုရသော်၊ မှန်ကန်သော စကားဟူသည် အမှန်၊ အကျိုးရှိသော၊ ချစ်ခင်နှစ်သက်ဖွယ်ရာဖြစ်သော စကားကို ဆိုခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
၅. သမ္မာကမ္မန္တ — ကောင်းစွာ ပြုလုပ်ခြင်း (မှန်ကန်သော အလုပ်အကိုင်)
သမ္မာကမ္မန္တသည် ကိုယ်အမူအရာနှင့် ပြုလုပ်မှုများနှင့် ပတ်သက်သည်။ မှန်ကန်သော အလုပ်အကိုင်ဟူသည် အောက်ပါအတိုင်း သုံးမျိုးရှိသည်။
- ပါဏာတိပါတာ ကင်းခြင်း: အသက်ရှိသမျှ သတ္တဝါတို့ကို သတ်ဖြတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။
- အဒိန္နာဒါနာ ကင်းခြင်း: သူတစ်ပါး၏ ပစ္စည်းကို ခိုးယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။
- ကာမေသု မိစ္ဆာစာရ ကင်းခြင်း: မှားယွင်းသော ကာမဂုဏ်ကို ကျင့်သုံးခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။
ဤအချက်များသည် ကိုယ်ကျင့်တရား၏ အခြေခံဖြစ်ပြီး အကြမ်းဖက်မှု၊ ခိုးမှု၊ လိင်ကျင့်ဝတ်ပျက်မှုတို့မှ ကင်းဝေးစေသည်။
၆. သမ္မာအာဇီဝ — ကောင်းစွာ အသက်မွေးခြင်း (မှန်ကန်သော အသက်မွေးမှု)
သမ္မာအာဇီဝသည် မိမိ၏ အသက်မွေးမှု၊ အလုပ်အကိုင်နှင့် ပတ်သက်သည်။ မှန်ကန်သော အသက်မွေးမှုဟူသည် မိမိကိုယ်ကို၎င်း၊ သူတစ်ပါးကို၎င်း၊ သို့မဟုတ် နှစ်ဦးလုံးကို၎င်း မနစ်နာစေသော အလုပ်အကိုင်ကို ပြုလုပ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
- ရှောင်ကြဉ်ရမည့် အသက်မွေးမှုများ: လူသတ်ခြင်း၊ မူးယစ်ဆေးဝါးရောင်းချခြင်း၊ လက်နက်ရောင်းချခြင်း၊ သတ္တဝါများကို သတ်ဖြတ်ရောင်းချခြင်း၊ အဆိပ်ရောင်းချခြင်း စသည်တို့သည် မှားယွင်းသော အသက်မွေးမှုများ ဖြစ်သည်။
- ကျင့်သုံးရမည့် အသက်မွေးမှုများ: အများအကျိုးကို ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ သူတစ်ပါးကို မထိခိုက်စေသော အလုပ်အကိုင်များ၊ ဥပမာ- စိုက်ပျိုးရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု၊ ကုန်သွယ်ရေး (အကျိုးရှိသော) စသည်တို့ ဖြစ်သည်။
မှန်ကန်သော အသက်မွေးမှုသည် စိတ်ကို ကြည်လင်စေပြီး အပြစ်ကင်းသော ဘဝကို ပေးစွမ်းသည်။
၇. သမ္မာဝါယမ — ကောင်းစွာ အားထုတ်ခြင်း (မှန်ကန်သော လုံ့လ)
သမ္မာဝါယမသည် စိတ်ကို တိုးတက်အောင် ကြိုးစားခြင်းနှင့် ပတ်သက်သည်။ ဤအရာသည် အောက်ပါအတိုင်း လေးမျိုးရှိသည်။
- မဖြစ်သေးသော အကုသိုလ်ကို မဖြစ်စေရန် ကြိုးစားခြင်း: ဆိုးသော အကြံအစည်များ၊ ဆိုးသော စိတ်ဆန္ဒများ မပေါ်ပေါက်လာအောင် ကာကွယ်ခြင်း။
- ဖြစ်ပြီးသော အကုသိုလ်ကို ပယ်ဖျောက်ရန် ကြိုးစားခြင်း: မိမိ၏ စိတ်တွင် ပေါ်လာပြီးသော ဆိုးသော အကြံအစည်များ၊ ဆိုးသော စိတ်ဆန္ဒများကို ဖယ်ရှားပစ်ရန် ကြိုးစားခြင်း။
- မဖြစ်သေးသော ကုသိုလ်ကို ဖြစ်စေရန် ကြိုးစားခြင်း: ကောင်းသော အကြံအစည်များ၊ ကောင်းသော စိတ်ဆန္ဒများ (မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ ပညာ) ပေါ်ပေါက်လာအောင် အားပေးခြင်း။
- ဖြစ်ပြီးသော ကုသိုလ်ကို တိုးပွားအောင် ကြိုးစားခြင်း: မိမိ၏ စိတ်တွင် ရှိနှင့်ပြီးသော ကောင်းသော အကြံအစည်များ၊ ကောင်းသော စိတ်ဆန္ဒများကို ပိုမိုတိုးပွားအောင် ပြုလုပ်ခြင်း။
ဤသည်မှာ စိတ်ကို အပြုသဘောဆောင်သော လမ်းစဉ်သို့ ပို့ဆောင်ရန် အရေးကြီးသော အားထုတ်မှု ဖြစ်သည်။
၈. သမ္မာသတိ — ကောင်းစွာ အောက်မေ့ခြင်း (မှန်ကန်သော အမှတ်ရခြင်း)
သမ္မာသတိသည် မိမိ၏ စိတ်နှင့် ကိုယ်အမူအရာကို အမြဲသတိပြုနေခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအရာသည် အောက်ပါအတိုင်း လေးမျိုးရှိသည်။
- ကာယနုပဿနာသတိ: မိမိ၏ ကိုယ်အမူအရာ၊ ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ၊ ကိုယ်၏ အခြေအနေ (ထိုင်ခြင်း၊ ရပ်ခြင်း၊ သွားခြင်း) ကို သတိပြုနေခြင်း။
- ဝေဒနာနုပဿနာသတိ: ခံစားမှုများ (ချမ်းသာ၊ ဆင်းရဲ၊ ကြားနေ) ကို သတိပြုနေခြင်း။
- စိတ္တာနုပဿနာသတိ: မိမိ၏ စိတ်၏ အခြေအနေ (လောဘဖြစ်ခြင်း၊ ဒေါသဖြစ်ခြင်း၊ မောဟဖြစ်ခြင်း၊ ကြည်လင်ခြင်း) ကို သတိပြုနေခြင်း။
- ဓမ္မာနုပဿနာသတိ: တရားသဘောတရားများ (သဘောတရား၏ အကျိုးအကြောင်း၊ သဘောတရား၏ မမြဲခြင်း) ကို သတိပြုနေခြင်း။
အမြဲသတိရှိနေခြင်းသည် မှားယွင်းသော အပြုအမူများ၊ အကြံအစည်များမှ ကင်းဝေးစေပြီး မှန်ကန်သော လမ်းစဉ်ပေါ်တွင် တည်ရှိစေသည်။
၉. သမ္မာသမာဓိ — ကောင်းစွာ စိတ်ကို ကြည့်ရှု့ခြင်း (မှန်ကန်သော သမာဓိ)
သမ္မာသမာဓိသည် စိတ်ကို တစ်ခုတည်းသော အာရုံပေါ်တွင် တည်ငြိမ်အောင် ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအရာသည် စိတ်ကို အာရုံတစ်ခုတည်းတွင် စုစည်းနိုင်စွမ်းကို ဆိုလိုသည်။
- အာရုံငါးပါး: ရုပ်၊ နာမ်၊ စေတနာ၊ ဝေဒနာ၊ ဝိညာဉ် စသည်တို့ကို အာရုံပြု၍ စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် ပြုလုပ်ခြင်း။
- ဈာန်အင်္ဂါများ: ဝိတက်၊ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာတို့နှင့် တကွ စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် ပြုလုပ်ခြင်း။
သမာဓိသည် စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေပြီး ပညာကို ထင်ရှားပေါ်လွင်စေရန် အထောက်အကူပြုသည်။
၁၀. မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးနှင့် တိသိခ္ခာ (သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ)
မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို တိသိခ္ခာ (သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ) ဟူသော သုံးပါးအဖြစ် အကျဉ်းချုပ်၍လည်း ပြန်လည် သုံးသပ်နိုင်သည်။
- သီလ (ကိုယ်ကျင့်တရား): သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ တို့သည် သီလ (ကိုယ်ကျင့်တရား) ၏ အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်။ ဤအချက်များသည် အခြားသူများကို မထိခိုက်စေရန်၊ ကိုယ်ကျင့်တရားကို စောင့်ထိန်းရန် အရေးကြီးသည်။
- သမာဓိ (စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေခြင်း): သမ္မာဝါယမ၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ တို့သည် သမာဓိ (စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေခြင်း) ၏ အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်။ ဤအချက်များသည် စိတ်ကို အာရုံတစ်ခုတည်းတွင် စုစည်းနိုင်စွမ်းကို တိုးပွားစေပြီး၊ စိတ်၏ တည်ငြိမ်မှုကို ပေးစွမ်းသည်။
- ပညာ (အသိဉာဏ်): သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ တို့သည် ပညာ (အသိဉာဏ်) ၏ အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်။ ဤအချက်များသည် အမှန်တရားကို နားလည်ခြင်း၊ မှန်ကန်သော အမြင်ကို ရရှိခြင်း၊ မှန်ကန်သော အကြံအစည်ကို ပြုလုပ်ခြင်းတို့ကို ဆိုလိုသည်။
တိသိခ္ခာသုံးပါးသည် အပြန်အလှန် အားဖြည့်ပေးသော သဘောရှိသည်။ သီလမရှိလျှင် သမာဓိမဖြစ်၊ သမာဓိမရှိလျှင် ပညာမဖြစ်။ သို့မှသာလျှင် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးလမ်းစဉ်သည် ပြီးပြည့်စုံလာမည် ဖြစ်သည်။
၁၁. နေ့စဉ်ဘဝတွင် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို ကျင့်သုံးခြင်း
မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည် ဝေးကွာသော တရားမဟုတ်၊ မိမိတို့၏ နေ့စဉ်ဘဝတွင် အလွယ်တကူ ကျင့်သုံးနိုင်သော တရား ဖြစ်သည်။
- သမ္မာဒိဋ္ဌိ: ဖြစ်သမျှ အရာရာတိုင်းတွင် အကြောင်း-အကျိုး ဆက်နွယ်မှုကို သတိပြုပါ။ မိမိ၏ လုပ်ရပ်တိုင်းသည် အကျိုးဆက် ရှိသည်ကို နားလည်ပါ။ အမှန်တရားကို သိမြင်ရန် ကြိုးစားပါ။
- သမ္မာသင်္ကပ္ပ: သူတစ်ပါးကို မေတ္တာ၊ ကရုဏာဖြင့် ဆက်ဆံပါ။ မကောင်းမှု၊ မဟုတ်မမှန်မှုကို ကြံစည်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ။
- သမ္မာဝါစာ: ပြောဆိုရာ၌ အမှန်ကို ပြောပါ။ အကျိုးရှိသော စကားကို ပြောပါ။ ချစ်ခင်နှစ်သက်ဖွယ်ရာ စကားကို ပြောပါ။ အခြားသူများကို စိတ်နာကျင်စေသော စကားကို ရှောင်ပါ။
- သမ္မာကမ္မန္တ: အသက်ကို မသတ်ပါ။ သူတစ်ပါး၏ ပစ္စည်းကို မခိုးပါ။ မှားယွင်းသော ကာမဂုဏ်ကို မကျင့်ပါ။
- သမ္မာအာဇီဝ: မိမိ၏ အသက်မွေးမှုသည် အခြားသူများကို မထိခိုက်စေကြောင်း သေချာအောင် လုပ်ပါ။
- သမ္မာဝါယမ: အကုသိုလ်စိတ်များ မဖြစ်အောင် ကြိုးစားပါ။ ကုသိုလ်စိတ်များ ပိုမိုတိုးပွားအောင် ကြိုးစားပါ။
- သမ္မာသတိ: မိမိ၏ ကိုယ်၊ ဝေဒနာ၊ စိတ်၊ သဘောတရားများကို အမြဲသတိပြုပါ။
- သမ္မာသမာဓိ: စိတ်ကို အာရုံတစ်ခုတည်းတွင် တည်ငြိမ်အောင် ကြိုးစားပါ။ တရားထိုင်ခြင်း၊ အလုပ်ကို အာရုံစိုက်ခြင်းတို့သည် သမာဓိကို တိုးပွားစေသည်။
မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို နေ့စဉ်ကျင့်သုံးခြင်းဖြင့် ဘဝတွင် ငြိမ်းချမ်းမှု၊ ပျော်ရွှင်မှုနှင့် အသိဉာဏ်ကို ရရှိနိုင်သည်။ ဤသည်မှာ ဘဝ၏ အစွန်းရောက် နှစ်ဖက်ကို ရှောင်ကွင်း၍ အလယ်အလတ်လမ်းစဉ်ဖြင့် သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်ပြီး နိဗ္ဗာန်သို့ ချီတက်နိုင်မည့် အကောင်းဆုံးသော နည်းလမ်း ဖြစ်သည်။